Yaşayan avant-garde ikon Yayoi Kusama’nın sıra dışı hayatına, puantiye takıntısından ruhsal yolculuğuna dair tüm bilinmeyenleri keşfedin.
Yaşayan en önemli avant-garde sanatçılarından biri olarak kabul edilen Yayoi Kusama, uluslararası şöhrete sahip, çok yönlü bir isim. Sanatçı, resim, enstalasyon, happening, edebiyat ve sinema gibi birçok disiplinde ortaya koyduğu çığır açıcı eserlerle tanınıyor.
“Puantiye Prensesi” lakabıyla da anılan Japon sanatçı, son dönemde Fransız moda devi Louis Vuitton ile yaptığı iş birliğiyle adından sıkça söz ettirdi. Bu iş birliği kapsamında Kusama’nın özgün tasarımlarını taşıyan ayakkabılar, çantalar ve aksesuarlar dünya genelinde büyük ilgi gördü ve sanatsal sınırların dışına çıkan moda ve sanat buluşmalarının en çarpıcı örneklerinden biri oldu.
Yayoi Kusama Kimdir?
II. Dünya Savaşı sonrası dönemin sanatsal ve toplumsal atmosferinden etkilenen Yayoi Kusama, bu etkiyi özgün sanatsal görüşleriyle birleştirdi. Sanatçının minimalizm, feminist sanat, çağdaş sanat ve özellikle Pop Art dönemine ait çalışmaları dünya çapında büyük ilgi gördü.
Kusama’nın sanatsal üretiminin en bilinen ve çarpıcı özelliklerinden biri, yaklaşık 10 yaşından beri deneyimlediği halüsinasyonları eserlerine yansıtması. Genellikle sonsuz ağlar, çiçekler ve en çok da benekler ile puantiyeler şeklinde tezahür eden bu halüsinasyonlar, imza niteliğindeki “sonsuzluk” temasına ilham kaynağı oldu.
Sanatçının hayatıyla ilgili bir diğer şaşırtıcı detay ise, 1977 yılından beri kendi isteğiyle bir akıl hastanesinde yaşamını sürdürmesi. Kusama, gecelerini Tokyo’daki bu hastanede geçirirken, gündüzlerini ise hemen yakındaki üç katlı atölyesinde sanatını üretmeye ayırıyor. Bu yaşam biçimi, sanatı ve kişisel deneyimleri arasındaki karmaşık ilişkiyi gözler önüne seriyor.
Kusama’nın sanatsal değeri, eserlerinin ulaştığı fiyatlarla da tescillenmiş durumda. Sanatçının bugüne kadar en yüksek fiyata satılan eseri, 2008 yılında New York’taki Christie’s Müzayede Evi’nde 5.1 milyon dolar gibi rekor bir fiyata alıcı buldu.
Yayoi Kusama’nın Hayatı
1929 yılında Japonya’da doğan Yayoi Kusama, sanat kariyerine Kyoto’da geleneksel Japon resmi eğitimi alarak başladı. Ancak kısa süre sonra okulu bırakarak 1958’de New York’a taşındı. Bu hareket sanatsal kimliğinde bir dönüm noktası oldu; zira New York’un sunduğu özgür ortamda sanatsal vizyonunu daha rahat geliştirebileceğine inanıyordu. Gerçekten de, 1950’lerin sonlarında New York’a gelişi, sanatında yeni dalgalar yaratmasının önünü açtı.
Yaklaşık 10 yaşından beri sanata büyük bir merak duyan ve tutkuyla çalışan Yayoi Kusama, yaratıcılığını müzik, tasarım, edebiyat ve moda gibi farklı disiplinlere de başarıyla entegre etti. Soyut dışavurumculuk, minimalizm, Pop Art ve feminist yaklaşımlarını harmanlayarak kendine özgü ve tanınabilir bir stil geliştirdi.
1977’den beri Tokyo’da yaşayan Kusama, yaşına rağmen uluslararası arenaya damga vuracak kalıcı ve etkileyici eserler üretmeye devam ediyor. Sanat dünyasındaki etkisi ve yenilikçi duruşuyla adından söz ettirmeyi sürdürüyor.
Yayoi Kusama’nın Sanat Hayatı
Sanatçı, ilk kişisel sergisini 1952 yılında Japonya’da açtı. Resim yapmasına karşı çıkan ve geleneksel bir evlilik yapmasını isteyen annesinin baskısı üzerine, 1957’de ABD’ye göç etti.
Kusama, 16 yıl kaldığı ABD’de, sanat dünyasında ses getiren birçok happening gerçekleştirdi. Bu dönemde, puantiye ve nokta desenlerini resimden enstalasyona, film yapımcılığından yayıncılığa kadar her disiplinde uygulayarak kendi dilini oluşturdu.
Sanatçının ilk ciddi ve ikonik çalışmalarından biri olan “Silinmişlik Odası” (Obliteration Room), tamamen beyaza boyanmış bir odaydı ve ziyaretçilerden farklı boyutlardaki renkli yuvarlak yapıştırmaları odanın bir yüzeyine yapıştırmaları isteniyordu. Bu interaktif enstalasyon, Kusama’nın sanatını izleyiciyle buluşturma ve “silinme” kavramını deneyimletme arayışının bir yansımasıydı. “Silinmişlik Odası” ve onu takip eden projelerle Yayoi Kusama fenomene dönüştü.
Kusama’nın eserleri, geniş kitleler arasında inanılmaz bir popülerliğe sahip. Özellikle “Sonsuzluk Odaları” enstalasyonları, dünyanın dört bir yanındaki müzelerde uzun kuyruklar oluşmasına neden oluyor.
1960’larda gerçekleştirdiği, çıplak bedenler üzerine sokaklarda puantiye çizdiği performanslarıyla da dikkat çekti. Bu çalışmalarında, bedenleri savaşa karşı barışın ve aşkın bir temsili olarak konumlandırdı. Eserlerinde sıkça balkabağı formunu kullanan Kusama için balkabakları, kişisel bir teselli ve doğanın büyülü gücünün sembolü haline geldi.
1973 yılında Japonya’ya geri dönen sanatçı, burada gönüllü olarak bir akıl hastanesine yerleşti. Bu karar, sanatsal üretimini engellemek yerine, tam tersine, roman, şiir ve otobiyografi gibi edebi eserler yazarak yeni bir kariyer kapısı araladı.
Kusama’nın sanatsal kimliği, minimalist bir yaklaşımı performans ve happening sanatçısı kimliğiyle birleştirir. Aynı zamanda önemli bir feminist olarak da tanınan Kusama; vücut sanatı, heykel, baskı, seramik, sürrealist ve soyut dışavurumcu alanlarda eserler verdi. Tüm bu yönlerinin yanı sıra, o aynı zamanda şair, yazar ve sinema sanatçısı. Bu çok yönlülük, Yayoi Kusama’yı küresel sanat sahnesinin en etkili ve ilham verici figürlerinden biri yapıyor.
Yayoi Kusama’nın Hastalığı
Tüm dünyanın eserlerine önem verdiği ve sadık takipçilere sahip olduğu Yayoi Kusama, aslında uzun yıllardır ruhsal bir rahatsızlıkla yaşıyor ve yaklaşık 77 yıldır kendi isteğiyle bir akıl hastanesinde kalıyor. Kusama’nın anlatımına göre, bu rahatsızlığında babasının çapkınlıklarının ve kendisini aşağılayan, baskılayan annesinin önemli bir payı var.
Kusama, takıntılı olduğu noktaların kendi bedenini, çevresini ve hatta evreni istila ettiğini düşünüyor. Bu duruma “enflasyonel nokta” adını veriyor.
10 yaşındayken puantiyeleri ve kendisiyle konuşan çiçekleri halüsinasyon olarak görmeye başlayan Yayoi Kusama, bu durumun üstesinden gelmek için gördüklerini resmetme yolunu seçti. Bu durum, kısaca “takıntılı düşünce” olarak tanımlanabilir. Bu rahatsızlıkta kişi, kontrol edemediği anlarda, günlük aktivitelerini olumsuz etkileyen, gerçek dışı gördüğü düşleri, imgeleri ve nesneleri kendi özgün biçimlerinden uzaklaştırabiliyor.
Yayoi Kusama’nın en dikkat çekici özelliği, karmaşık bir ruhsal bozukluğun içinde olmasına rağmen, resim sanatı sayesinde yaşama sıkı sıkıya tutunması.
Yayoi Kusama’nın Öne Çıkan Eserleri
Yayoi Kusama, “Polka Noktalarının Ağaçlara Çıkışı”; 2006
Yayoi Kusama’nın eserlerinde sıklıkla karşımıza çıkan ve sanatsal kimliğinin bir imzası haline gelen puantiyeler, sanatçının karakteristik motiflerinden biri.
Kusama’nın en dikkat çekici ve akılda kalıcı projelerinden biri, 2006 Singapur Bienali için gerçekleştirdiği çalışmaydı. Bu projede, Orchard Link ve Bideford Road’un köşesinden Paterson ve Scotts Road’un köşesine kadar uzanan Orchard Road üzerindeki tüm ağaçlar, puantiyeli kumaşlarla kaplandı. Sanatçının “Sonsuzluk Ağları” ve “Benek Takıntısı” temalarını kamusal alana taşıyan bu enstalasyon, şehir sakinleri ve ziyaretçiler üzerinde derin bir etki bıraktı. Bazı ağaçların benekli toplarla süslenmesi, projenin görsel çekiciliğini artırarak Kusama’nın yaratıcılığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Yayoi Kusama, “Milyonlarca Işık Yılı Uzakların Ruhları”; 2017
Yayoi Kusama’nın en bilinen ve dünya çapında büyük ilgi gören eserleri arasında, ayna imgeleriyle büyüleyici bir atmosfer yarattığı ve ziyaretçilere unutulmaz bir deneyim sunan “Sonsuzluk Odaları” (Infinity Rooms) öne çıkıyor. Kusama’nın bu ikonik “sonsuzluk odalarını” yaratma süreci, 1965 yılına kadar uzanıyor.
Sanatçının aynaları bir araya getirdiği ilk büyük enstalasyonu, 1965 tarihli “Sonsuzluk Ayna Odası: Phalli’nin Alanı” (Infinity Mirror Room: Phalli’s Field) adlı eseri. Bu çalışmasında Kusama, yaklaşık 25 metrekarelik bir alana yüzlerce yumuşak, fallik form yerleştirip bu formları aynalarla çoğaltarak sonsuzluk yanılsaması yarattı. Kusama’nın bu cesur ve düşündürücü enstalasyonu, sanat otoriteleri tarafından yıllarca büyük bir ilgiyle tartışıldı ve modern sanat tarihinde önemli bir yer edindi.
Yayoi Kusama, “Pumpkin”; 1998
Yayoi Kusama’nın sanatında önemli bir yer tutan balkabakları, sanatçının çocukluk anılarında derinden yerleşmiş düşüncelerinin merkezini oluşturuyor. Bu özgün görsel form, Kusama’nın sanatsal pratiği boyunca tutarlı ve kapsamlı bir mecaz olarak sürekli öne çıktı.
Balkabağı imgesi, ilk olarak 1940’larda, sanatçının Kyoto Belediye Sanat ve El Sanatları Okulu’nda nihonga (Japon tarzı resim) eğitimi sırasında, yalnızca eskizlerde tasvir edilerek ortaya çıktı. Ancak 1980’ler ve 1990’lardan itibaren balkabakları, Kusama’nın sanatsal üretiminin ayrılmaz bir parçası haline geldi ve sanatçının bu formlara olan düşkünlüğü en ufak bir azalma bile göstermedi. Onun için balkabağı kişisel teselli, mizah ve doğanın mucizevi gücünün bir simgesi oldu.
Yayoi Kusama, “Butterfly”; 1988
Yayoi Kusama’nın en çok akılda kalan ve ikonik eserlerinden biri olan “Butterfly” (Kelebek), sanatçının kendi stilini ve temel sanatsal unsurlarını yansıtıyor. Bu eserde, Kusama’nın imzası haline gelen yoğun lekeli ve ağ desenleri görülmekle birlikte, eser sanatçının derin ve karmaşık iç dünyasını görsel olarak gözler önüne seriyor. “Butterfly”, Kusama’nın halüsinasyonlarından beslenen yaratıcılığının ve sonsuzluk temasının somutlaşmış hallerinden biri.
Yayoi Kusama, “Dots Obsessio”; 1997
Yayoi Kusama, “Dots Obsession” (Nokta Takıntısı) adlı ikonik eserinin yeni bir enstalasyonunu, 1997 yılında Rice Gallery için yarattı. Bu çalışma kapsamında, galerinin tamamı canlı sarı, rüya gibi bir alana dönüştürüldü. Mekan, Kusama’nın imzası haline gelen puantiyeler ve yine noktalarla kaplı büyük, antropomorfik (insan biçimli) sarı lateks balonlarla dolduruldu. Bu enstalasyon, sanatçının “sonsuzluk ağları” ve benek takıntısının izleyiciyi saran, sürükleyici bir deneyime dönüştüğü çarpıcı bir örnekti.
